الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
148
تفسير مجمع البيان (فارسى)
بگو : شما به مقدار ( قدرت و ) توان خويش عمل كنيد ما هم عمل ميكنيم ( 121 ) و شما چشم به راه ( عذاب ) باشيد كه ما نيز چشم به راه ( ثواب ) هستيم ( 122 ) و غيب آسمانها و زمين مخصوص خدا است و همهء كارها به دو باز گردد ، او را پرستش كن و بر وى توكل كن كه پروردگار تو غافل از كارهاى شما نيست ( 123 ) . شرح لغات : قصص : خبر از داستانهاى پى در پى . نبأ : خبر بزرگ و عظيم الشأن . فؤاد : قلب و دل . مكانت : راهى است كه انسان قادر بر انجام عملى در آن راه باشد . و ميگويند فلانى مكانتى در پيش سلطان دارد ، يعنى قدر و مقامى دارد . تفسير : « وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً » خداى سبحان با اين جمله خبر از كمال قدرت خويش داده و ميفرمايد : اگر خدا ميخواست همه را بر يك ملت و بر يك دين قرار ميداد كه همه مسلمان و صالح باشند ، يعنى آنها را ناچار بپذيرش اسلام ميكرد ، و علمى در دل آنها خلق ميفرمود كه اگر بدنبال غير دين اسلام بروند از آن جلوگيرى شوند . . . اما اين كار مخالف با تكليف بود و هدف تكليف را از بين ميبرد ، زيرا غرض از تكليف استحقاق ثواب و پاداش است ، و پذيرفتن دين از روى اجبار و ناچارى از استحقاق ثواب جلوگيرى كند ، و به همين جهت خداوند چنين چيزى را نخواست و آنچه خواسته اين است كه مردم از روى اختيار ايمان آورده تا مستحق ثواب گردند و اين معنايى است كه قتاده گفته - . و ابو مسلم گويد : معناى آيه اين است كه اگر خدا ميخواست همه را در بهشت از راه تفضل امت واحده قرار ميداد ، و در آنجا جمع ميكرد ولى بهترين درجات را براى آنها خواست و از اينرو مكلفشان كرد تا از راه عمل مستحق ثواب گردند . و ديگرى گفته : يعنى اگر خدا ميخواست اختلاف را از ميانشان بر ميداشت .